Krótko: Pustynia Błędowska to ok. 33 km² piasków na granicy województwa śląskiego i małopolskiego, między Błędowem w Dąbrowie Górniczej a Kluczami. Poniżej możesz obejrzeć jej gigapanoramę, czyli jedno zdjęcie o rozdzielczości 134 415 × 18 719 pikseli, którą przybliżysz, aż zobaczysz pojedyncze drzewa.
Zdjęcie powstało w 2017 roku i złożyłem je z kilkuset ujęć w programie Panotour. Możesz przeciągać obraz i powiększać go kółkiem myszy albo palcami. Dla wygody możesz też otworzyć gigapanoramę na pełnym ekranie.
Gdzie leży Pustynia Błędowska
Pustynia leży na pograniczu Wyżyny Śląskiej i Wyżyny Olkuskiej, w mezoregionie Garb Tarnogórski. Od zachodu zaczyna się przy dzielnicy Błędów w Dąbrowie Górniczej, od wschodu sięga gminy Klucze w Małopolsce, a z północy przylega do niej wieś Chechło. Przez piaski płynie ze wschodu na zachód Biała Przemsza, a niedaleko zaczyna się Górnośląski Okręg Przemysłowy.
Skąd wzięła się pustynia
Podłoże to piaski i żwiry naniesione podczas kolejnych zlodowaceń. Po epoce lodowej porósł je gęsty las, ale od około XIII wieku zaczęto go intensywnie wycinać. Drewno służyło do obudowy wyrobisk w kopalniach srebra i ołowiu w Olkuszu. Wycinka i zmiany poziomu wód gruntowych odsłoniły piasek, więc pustynia ma pochodzenie w dużej mierze antropogeniczne, czyli powstała przez działalność człowieka. Lokalna legenda opowiada za to, że piasek rozsypał diabeł, żeby zasypać kopalnię w Olkuszu.
Krótka historia
- 1889: nazwę „Pustynia Błędowska” nadał Wacław Nałkowski.
- Początek XX wieku: teren staje się poligonem wojskowym, na którym ćwiczyły m.in. jednostki legionowe przed bitwą pod Krzywopłotami.
- Okres międzywojenny: ćwiczenia piechoty i artylerii, a w 1922 roku umowa na wydobycie piasku, przerwana przez wybuch II wojny światowej.
- II wojna światowa: poligon lotników Luftwaffe, na którym testowano m.in. elementy bomb latających V-1.
- Lata 50.: część pustyni zaorano i obsadzono sosną i wierzbą ostrolistną.
- 2010–2014: projekt ochrony siedlisk w zlewni Białej Przemszy o wartości 9 mln zł, współfinansowany z programu Life+. Na czas prac teren zamknięto, a latem 2014 roku udostępniono go ponownie.
- 2018: na pustyni powstaje punkt widokowy Róża Wiatrów.
Dlaczego na zdjęciu jest tak dużo zieleni
Piaski dziś się zmniejszają. Pyły z przemysłu, podniesienie poziomu wód i zalesianie sprawiają, że odkryty piasek ustępuje roślinności, a krajobraz zarasta. Dlatego na gigapanoramie dominuje las, a otwarte piaski zajmują tylko część widoku. Obszar należy do sieci Natura 2000 (kod PLH120014), więc jego przyrodę chroni się celowo.
Przyroda piasków
Na odkrytych piaskach rośnie niespełna sto gatunków roślin naczyniowych przystosowanych do suchych, ubogich gleb, między innymi szczotlicha siwa, sporek wiosenny, piaskownica zwyczajna i turzyca piaskowa. Wśród ptaków warto wypatrywać skowronka borowego, świergotka polnego, lelka i gąsiorka. Żyją tu też gady, takie jak gniewosz plamisty, jaszczurka zwinka i żmija zygzakowata, a przy Białej Przemszy bobry i minogi strumieniowe.
Jak zwiedzać Pustynię Błędowską
- Czubatka (382 m n.p.m.) w gminie Klucze: parking i taras widokowy, popularny wieczorem.
- Dąbrówka (355 m n.p.m.) koło Chechła: tablice edukacyjne i pozostałości po wojskowym punkcie obserwacyjnym.
- Róża Wiatrów: drewniana platforma widokowa i molo z tablicami przyrodniczymi.
- Szlak Pustynny: żółty szlak pieszy łączący Klucze z Błędowem, ok. 28 km.
- Velo Pustynia: trasa rowerowa o długości ok. 25 km.
Zanim wyruszysz, sprawdź aktualne zasady wstępu i wyznaczone ścieżki na stronach gminy Klucze, bo część terenu jest chroniona i dostęp do niej bywa ograniczany.
Czym jest gigapanorama i do czego służy
Gigapanorama to zdjęcie złożone z setek ujęć zrobionych teleobiektywem i połączonych w jeden obraz o rozdzielczości liczonej w miliardach pikseli. Ta ma ok. 2,5 gigapiksela, więc na ekranie możesz przejść od widoku całej okolicy do pojedynczej korony drzewa. Takie zdjęcia robię też dla firm, muzeów i gmin: do promocji miejsc, dokumentacji zabytków i wirtualnych spacerów. Więcej o technologii przeczytasz we wpisie gigapanoramy: technologia i zastosowania, a przykłady spacerów 360° znajdziesz na stronie wirtualne spacery i w ofercie Przestrzeń: spacery, dron i film.
Pytania i odpowiedzi
Gdzie jest Pustynia Błędowska?
Na granicy województwa śląskiego i małopolskiego, między Błędowem w Dąbrowie Górniczej a gminą Klucze, przy wsi Chechło. Leży na Garbie Tarnogórskim, przy Górnośląskim Okręgu Przemysłowym.
Dlaczego powstała Pustynia Błędowska?
Piaski naniosły lodowce, ale las, który je porastał, od około XIII wieku wycinano na drewno do kopalń srebra i ołowiu w Olkuszu. Odsłonięty piasek stworzył pustynię, więc jest ona w dużej mierze dziełem człowieka.
Czy Pustynia Błędowska jest dostępna dla zwiedzających?
Tak, po zamknięciu na czas prac ochronnych teren udostępniono ponownie latem 2014 roku. Są punkty widokowe i szlaki, ale część obszaru jest chroniona, więc sprawdź aktualne zasady przed wyjazdem.
Ile pikseli ma gigapanorama Pustyni Błędowskiej?
134 415 × 18 719 pikseli, czyli ok. 2,5 gigapiksela. Złożyłem ją z kilkuset zdjęć w 2017 roku.
Czy zrobisz gigapanoramę mojego obiektu lub miejsca?
Tak. Gigapanoramy i spacery 360° wykonuję w Katowicach, Krakowie, na Śląsku i w Małopolsce. Opisz miejsce, a przygotuję propozycję.
Podsumowanie
Pustynia Błędowska to ślad po średniowiecznej wycince lasów, dawny poligon i dziś chroniony obszar przyrodniczy. Gigapanorama pozwala obejrzeć ją w szczegółach bez wychodzenia z domu. Chcesz mieć podobne zdjęcie swojego obiektu lub miejsca? Opisz je, a przygotuję propozycję.
Źródła
- Wikipedia, Pustynia Błędowska (tekst CC BY-SA 4.0): pl.wikipedia.org/wiki/Pustynia_Błędowska
- Gigapanorama Pustyni Błędowskiej, mKropka: mkropka.pl/testowe/pustynia